|
Şükrü Altınbaş
|
 |
« : 12 Aralık 2008, 22:15:08 » |
|
İşten çıkarmalar artarken haklarınızı biliyor musunuz?
Kriz, binlerce kişiyi işsiz bıraktı. Kanunlar, çalışan ve işsiz kalanlara ciddi haklar tanıyor. Hukukçular, "Kriz, işten çıkarılma bahanesi olamaz" diyor.
Hemen her gün farklı sektörlerden yüzlerce kişinin işine son verilmesi sosyal ve ekonomik çöküşü de beraberinde getiriyor. Küresel kriz nedeni ya da bahanesiyle Türkiye'de 'işten çıkarma' oranlarında ciddi artış var. Rakamlar da bunu ispatlar nitelikte. Son üç ayda işsizlik sigortasına başvuranların sayısı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 55 arttı. "İşimi kaybedersem" korkusuyla yaşayan profesyonel kesim ise oldukça mutsuz. Ancak uzmanlar, işinizi kaybetmeniz halinde ne gibi haklara sahip olduğunuzu şimdiden öğrenmekte yarar olduğu konusunda hemfikir. Üstelik hukukçular "ekonomik krizin işten çıkarma bahanesi olamayacağı" görüşünde.
Kriz etkisi ispatlanmalı
Malum şu sıralar işten çıkarmaların gerekçesi, ekonomik kriz. Ancak Avukat Mehmet Uçum, "Kriz işten çıkarmalar için tek başına geçerli bir neden değildir" diyor. Krizin geçerli olabilmesi için öncelikle şirketin yer aldığı tüm sektörün, ardından da firmanın krizden ciddi anlamda etkilenmesi gerektiğini vurguluyor. İnsan kaynakları danışmanı Avukat Mehmet Cemil Özden de, "İşten çıkarılan çalışan, İş Kanunu'nun 20'nci maddesine dayanarak sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı iddiasıyla dava açabilir. İşten çıkarmanın geçerli bir sebebe dayandığını da işveren ispatlamak durumunda" diyor. İsminin açıklanmasını istemeyen emekli hakim ve bilirkişi de bu noktaya vurgu yapıyor: "Kriz nedeniyle işten çıkarılan çalışanın açacağı dava sonucunda, işyerinin belge ve kayıtları incelenir. Eğer şirket gerçekten darboğaza girdiyse, krizden etkilendiği kabul edilir. Aksi halde çalışana, işe iade davası açma hakkı doğar." Hukukçuların da belirttiği gibi ekonomik kriz nedeniyle işten çıkarılan bir çalışan, bir ay içinde işe iade davası açarak çalıştığı firmanın gerçek anlamda krizden etkilenip etkilenmediğinin araştırılmasını isteyebilir. Eğer firma üretimde bir durgunluk yaşadığını, siparişlerin büyük ölçüde azaldığını veya iptal edildiğini ve buna bağlı olarak da ödeme sıkıntısı içinde olduğunu ispatlayabilirse krizden somut olarak etkilendiğini öne sürebiliyor. Mehmet Uçum, "İşveren kısa çalışma ödeneği ya da ücretsiz izin gibi uygulamalardan sonra çıkarma yoluna gidebilir" diyor. Yeni olması nedeniyle yeterince bilinmeyen 'kısa çalışma ödeneği', ekonomik kriz gibi nedenlerle en az dört hafta, en fazla da üç ay süreyle işyerinin bir bölümünün ya da tamamının faaliyetini durdurması halinde kullanılabiliyor. Bu süre zarfında ise çalışanlara işsizlik ödeneğinden belli oranlarda para ödenmeye devam ediliyor. Ancak uygulamanın yeni olması ve yeterince bilinmemesi nedeniyle işveren ve çalışanların bu uygulamaya rağbet göstermediği biliniyor. Zaten Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Faruk Çelik'in, "Şu ana kadar 'Ekonomik kriz ve zorunluluktan dolayı bu ödenekten faydalanmak istiyoruz' diye müracaat eden yok" sözü de, uygulamanın işler hale gelmediğinin bir göstergesi.
"İadeden feragat edilemez"
İşten çıkarmalarda yaşanan bir diğer durum ise işveren ve çalışanın anlaşarak iş sözleşmesini karşılıklı feshetmesi. Avukat Uçum, işten çıkarılacak bir çalışanla anlaşma yoluna giden işverenin, çalışana "makul yarar" sağlamakla yükümlü olduğunu söylüyor. Yani zaten işten çıkaracağı bir çalışanla anlaşma yoluna giden işverenin, çalışana kıdem ve ihbar tazminatının haricinde maddi yarar sağlaması şart. Örneğin çalışana iki ya da dört ay ilave maaş verilmişse ya da işsiz kaldığı süre içinde işsizlik ödeneğinden alacağı kadar para verilmişse, karşılıklı anlaşma geçerli hale geliyor. İşten çıkarılan bir çalışanın, "işe iade davasından feragat etme" gibi bir hakkı bulunmadığını da belirten Uçum ekliyor: "Çalışan çıkarılırken 'İşe iade davası açmayacağım' şeklinde bir anlaşmaya imza atsa dahi, bu geçersizdir. İşten çıkarılan bir çalışanın her daim işe iade davası açma hakkı vardır."
Tensikat son çare olmalı!
Kriz döneminde başvurulan bir diğer uygulama ise ücretsiz izin. "Zorunlu tatil" olarak da adlandırılan askıya alma hali ancak çalışanın kabulüyle uygulanabiliyor. Ancak bir haftadan fazla süreyle işin durmasına yol açan zorlayıcı nedenler olması durumunda iş sözleşmesi askıya alınabiliyor. Hatta sözleşme, çalışan tarafından feshedilmediği sürece de askı hali devam ediyor. Cemil Özden, bu süreçte işverenin ücret ödemeye devam edeceğine dikkat çekiyor.
İşsizlik yol haritası
* İşveren, ücretsiz izin uygulamasını ancak çalışan kabul ederse devreye alabilir.
* İşverenin işten çıkaracağı bir çalışanla anlaşma yoluna gitmesi durumunda, kıdem ve ihbar tazminatının haricinde maddi yarar sağlaması şart.
* Ekonomik kriz ve benzeri hallerde iş sözleşmesi askıya alınamayacağı gibi işverenin ücret ödeme sorumluluğu da devam eder.
* İşten çıkarılan bir çalışan 'İşe iade davası açmayacağım' şeklinde bir anlaşmaya imza atsa dahi, bu geçersiz sayılıyor.
* Gerçekten ekonomik kriz nedeniyle çıkarılıp çıkarılmadığınızı, bir ay içinde dava açarak tespit ettirmeniz mümkün.
* İşsizlik maaşı alabilmek için işten çıkarılış tarihinden itibaren 30 gün içinde Türkiye İş Kurumu'na şahsen başvurmak gerekiyor.
|
